Symon Petlura
Z Wikipedii
Symon Wasylowycz Petlura (ukr. Си́мон Васи́льович Петлю́ра; ur. 22 maja 1879 w Połtawie, zm. 25 maja 1926 w Paryżu) – ukraiński polityk socjaldemokratyczny i narodowy, naczelny dowódca wojsk URL, pisarz, dziennikarz oraz publicysta. Prezydent Ukraińskiej Republiki Ludowej w latach 1919-1926.
Urodził się w Połtawie w rodzinie o tradycjach kozackich. Uczył się w połtawskim seminarium duchownym. W 1900 został członkiem Ukraińskiej Partii Rewolucyjnej. Pracował jako dziennikarz. Był socjalistą - uznającym odrębność narodową Ukrainy. Był jednym z założycieli i liderów Ukraińskiej Partii Socjal-demokratycznej. W czasie I wojny światowej pracował we Wszechrosyjskim związku ziemstw i miast, ogólnorosyjskiej organizacji samorządowej utworzonej w 1914 w celu pomocy caratowi w organizacji zaopatrzenia dla armii rosyjskiej.
Od 1917 związany z organizacjami dążącymi do budowy niepodległego państwa ukraińskiego, dowodził Hajdamackim Koszem Słobodzkiej Ukrainy. Po ustanowieniu Hetmanatu Pawła Skoropadskiego znalazł się w opozycji. W listopadzie 1918, po zawieszeniu broni zawartym w Compiegne przez Ententę z Niemcami, wspierającymi Skoropadskiego, wzniecił powstanie przeciw Skoropadskiemu. 14 grudnia 1918 , siły Petlury, których trzon stanowił korpus Strzelców Siczowych ( pod dowództwem płk Jewhena Konowalca ) zajęły Kijów.
Od 13 lutego 1919 (po odsunięciu Wynnyczenki) do 10 listopada 1920 był prezesem Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej. Za rządów Dyrektoriatu przez Ukrainę przetoczyła się fala pogromów antyżydowskich , w której życie straciło blisko 100 000 ludzi. Większość padła ofiarą napadów rabunkowych przeprowadzanych przez lokalne bandy chłopskie, oddziały podporządkowane URL, Kozaków dońskich z oddziałów Armii Ochotniczej gen. Antona Denikina, wreszcie oddziałów Armii Czerwonej (Armia Konna Budionnego) i anarchistów Nestora Machno sukcesywnie sprawujących faktyczną władzę w terenie na obszarze URL w latach 1919-1921[1].
W kwietniu 1920 Petlura zawarł układ sojuszniczy z Polską i od polsko-ukraińskiej ofensywy na Kijów do zawieszenia broni w wojnie polsko-bolszewickiej z 12 października 1920 był jedynym uznawanym międzynarodowo szefem rządu Ukrainy[2]. Po wycofaniu międzynarodowego uznania Ukraińskiej Republiki Ludowej, od 1921 przebywał najpierw w Polsce, następnie po wymuszonym na Polsce przez dyplomację sowiecką wydaleniu 31 grudnia 1923 - na emigracji w Budapeszcie, Wiedniu i Genewie, wreszcie w Paryżu.
Zamordowany przez zamachowca Szolema Szwarcbarda 25 maja 1926, z inspiracji OGPU, co zostało potwierdzone dopiero wiele lat później.
Szwarcbard podczas procesu w Paryżu utrzymywał, że morderstwa dokonał w akcie zemsty za wymordowanie jego rodziny na Ukrainie w okresie rządów Petlury i został przez ławę przysięgłych (i w konsekwencji sąd) uniewinniony. Symon Petlura został pochowany na paryskim cmentarzu Montparnasse.
Przypisy
- ↑ Szczegółową statystykę przestawia Richard Pipes "Rosja bolszewików", Warszawa 2005, ISBN 83-89656-15-9 s.107-121 i passim
- ↑ Przez Polskę i Finlandię
[edytuj] Bibliografia, linki
- Jan Jacek Bruski Petlurowcy Kraków 2004 ,Wyd. Arcana , ISBN 83-86225-03-3
- Adam Przybylski , Wojna polska 1918 – 1921, Warszawa 1930
- Józef Piłsudski Rok 1920 w „Pisma zbiorowe” Warszawa 1937
- Tadeusz Kutrzeba Wyprawa kijowska Warszawa 1937
- Marian Kukiel Moja wojaczka na Ukrainie, wiosna 1920 : dziennik oficera Sztabu Generalnego ; wstęp i oprac. Janusz Zuziak. Warszawa 1995 : Wojskowy Instytut Historyczny ; Pruszków : "Ajaks", 1995 ISBN 83-85621-74-1
- Richard Pipes Rosja bolszewików, Warszawa 2005, ISBN 83-89656-15-9
- Robert Potocki Idea restytucji Ukraińskiej Republiki Ludowej (1920-1939) Wydawnictwo: INSTYTUT EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ , Lublin 1999 ; ISBN 83-85854-46-0 , rozdziały książki dotyczące wojny 1920 i planów strategicznych tworzenia armii URL w latach trzydziestych:[1] ;
- Pavlo Shandruk, Arms of Valor ( SHANDRUK, Lt. General PAVLO Arms of Valor , Robert Speller & Sons Publishers,Inc. ), New York 1959 , wersja elektroniczna na stronie weteranów SS-Hałyczyna [2]
[edytuj] Zobacz też
- Ukraińskie gabinety rządowe 1917-1926
- Ukraińska Republika Ludowa
- Hetmanat
- Wojna domowa w Rosji
- Zachodnioukraińska Republika Ludowa
- Armia Czynna Ukraińskiej Republiki Ludowej
- Wojna polsko-bolszewicka
- Wyprawa kijowska (1920)
- Umowa warszawska
- Traktat ryski (1921)
- Henryk Józewski
- Mychajło Omelianowicz-Pawlenko
- Pawło Szandruk
- Marko Bezruczko
Zachodnioukraińska Republika Ludowa 1918–1919: Jewhen Petruszewycz
Ukraińska Republika Ludowa 1917–1921 (na emigracji 1921–1992): Mychajło Hruszewski • Pawło Skoropadski • Wołodymyr Wynnyczenko • Symon Petlura • Andrij Liwicki • Stepan Wytwycki • Mykoła Liwicki • Mykoła Pławiuk
Ukraina od 1991: Leonid Krawczuk • Leonid Kuczma • Wiktor Juszczenko